Hoe geef je élk kind uit groep vijf een eerste ervaring met moestuinieren, midden in de stad? Op de Katholieke Basisschool Sint Adelbertus in Alkmaar vonden ze daar een krachtig antwoord op. Met hulp van de gemeente, Jong Leren Eten en Natuurgids Alkmaar groeit hier – letterlijk en figuurlijk – iets moois.
Een eerste keer in de moestuin
Ieder kind uit alle groepen 5 steekt minstens één keer in het schooljaar zijn of haar handen in de aarde. Dat is het uitgangspunt op de Sint Adelbertusschool. Een bewuste keuze, vertelt moestuincoach Roos: “We hebben één les waarin alles zit. De basis van moestuinieren. Want we willen dat ieder kind het een keer ervaart.”
In die les ontdekken kinderen waar zaadjes vandaan komen, hoe planten groeien en waarom tuinieren soms bijna magisch voelt. “Met één zaadje kun je wel honderd nieuwe planten kweken,” zegt Roos. Ook gaan de leerlingen aan de slag met het maken van naambordjes voor in de tuin.
Van grijs naar groen
De moestuin is onderdeel van een grotere ontwikkeling. Waar ooit een versteend plein lag, ligt nu een groen en levendig natuurplein met bomen, planten en natuurlijke speelelementen. Een plek waar kinderen spelen, ontdekken én leren. Nu is er meer ruimte voor ontdekken en leren in de buitenlucht.
Voor Roos is dat essentieel. “Mijn grootste wens is eigenlijk al vervuld: dat kinderen in contact kunnen zijn met de natuur.” En dat is bijzonder in een stedelijke omgeving. “Als je de grijze atlas erbij pakt, zit je hier echt in donkergrijs. Dan is natuur niet vanzelfsprekend.”
Een kleine tuin, vol leven
De moestuin zelf is niet groot, eerder een hoek van het plein. Maar wat erin gebeurt, is groot. De bakken staan vol biologische groenten, kruiden en eetbare bloemen. Courgette, broccoli, munt, geluksklaver en bloemen die bijen aantrekken. Want ook bestuiving is onderdeel van de les. “Bijen helpen ons aan eten, dus wij moeten de bijen helpen.”
Sommige planten mogen doorschieten, zodat kinderen zien waar zaden vandaan komen. Uien bloeien, dahlia’s worden bewonderd én geproefd. “Wist je dat je dahlia’s kunt eten?” vraagt Roos glimlachend.
Leren met je handen, hoofd en zintuigen
Vandaag is een bonusles. Want alle kinderen zijn al met juf Roos mee geweest. Voor deze extra les konden kinderen zich inschrijven. En: er moest zelfs geloot worden, want er was meer animo dan plek! Zes kinderen gaan met Roos mee naar buiten. Daar begint het echte werk: voelen, ruiken, proeven. Roos houdt een plantje omhoog: “Waar ruikt dit naar?” ‘Naar cola!’ “Klopt, dit is colakruid!” Even later: “Jullie kennen mij als juf Roos, maar mijn echte naam is hetzelfde als deze plant. Je kunt ermee koken én ontspannen in bad. Kennen jullie deze plant? Nee, het is geen lavendel. Maar het klopt, dat werkt ook ontspannend. Dit is Rozemarijn!”
Buiten in je element
Kinderen leren spelenderwijs en met alle zintuigen. “Leren door te doen, dat is het belangrijkste,” zegt Roos. “Sommige kinderen zijn buiten ineens helemaal in hun element. Niet stilzitten, maar bezig zijn. Gek genoeg geeft dat rust. En het maakt abstracte lesstof concreet. De oppervlakte berekenen in een werkboek wordt ineens tastbaar als je bijvoorbeeld een moestuinbak indeelt."
Durven proberen
Niet ieder kind stapt meteen enthousiast de tuin in. Vieze handen, kriebelbeestjes - het kan best spannend zijn als je niet vaak in aanraking komt met de natuur. Daarom is er één belangrijke regel: “Je doet wat je durft.” Roos ziet wat er dan gebeurt: “Dit is de magische sleutel. Want spelenderwijs durven ze steeds meer.”
De kinderen doen enthousiast mee. Een paar reacties:
- “Plantjes planten vind ik heel leuk!”
- “Het proeven was het allerleukst.”
- “Ik vind het leuk omdat je met je handen werkt.”
- “Ieuw, wat is dat voor beestje?!”
Verwondering in de stad
Juist omdat veel kinderen in de stad weinig met natuur in aanraking komen, is de verwondering des te groter. Roos “Kinderen moeten echt leren dat broccoli niet in de supermarkt groeit. Als ze hier lekker bezig zijn, dan gebeurt er iets.”
Samen groeien
De moestuinlessen zijn onderdeel van een bredere pilot van de gemeente Alkmaar, waarbij wordt onderzocht hoe scholen ondersteund kunnen worden bij moestuinieren. Inmiddels gaat het project een derde jaar in en Roos ziet het groeien. Deze school heeft echt een ontwikkeling doorgemaakt, van een versteend warm plein naar een groen plein met koele plekken en een moestuin.
De school heeft een manier gevonden om alle kinderen met moestuinieren kennis te laten maken. Het werken met kleine groepjes, begeleid door een professionele moestuincoach maakt aandacht en verdieping mogelijk, naast de drukke klaspraktijk. “Leerkrachten hebben grote groepen. Ik neem zes of zeven kinderen mee naar buiten,” legt Roos uit. “We gaan altijd de tuin in. Dat werkt voor mij prettig en voor de docent ook.”
Ondertussen zijn de jongens druk met het water geven en de meisjes brengen het tuinafval naar de gft-bak. Je ziet ze plezier hebben in de moestuin en ze verwonderen zich over beestjes die ze tegenkomen. “Kijk, een spin!...Juf, is dat een oorkruiper?”
Een zaadje voor de toekomst
Na de zomer start een nieuwe cyclus. Dan wordt er weer gezaaid - ook in de herfst en zelfs richting de winter. Paksoi, broccoli, bloemkool: gewassen die laten zien dat groeien een proces is dat tijd vraagt. “Alles wat je nog nooit hebt gedaan, is spannend,” zegt Roos. “Maar als je het probeert, groeit er altijd iets.”
Niet alleen in de tuin. Ook in de kinderen.
“Een schoolplein is veel meer dan een plek om te spelen. Het kan ook een plek zijn waar kinderen de natuur van dichtbij leren kennen. In een moestuin maken ze het hele proces mee: van het planten van een zaadje tot het verzorgen, groeien en oogsten. Zo ervaren ze wat er kan ontstaan als je de natuur tijd en aandacht geeft. Daarom ondersteunt de gemeente Alkmaar scholen bij de ontwikkeling van gezonde, groene schoolpleinen met ruimte voor moestuinen en andere vormen van natuureducatie - juist ook midden in de stad.”
- Diederik van Gelder, Projectleider Vergroening Alkmaar (5000 bomen)
