Voedseleducatie helpt kinderen en jongeren om meer te leren over voedsel: waar het vandaan komt, hoe het wordt gemaakt en wat een gezonde en duurzame keuze is. Dat gebeurt vooral door te doen en te ervaren, bijvoorbeeld in de klas, de moestuin of tijdens kookactiviteiten.
Op deze pagina vind je antwoorden op veelgestelde vragen over voedseleducatie en de manier waarop dit in de praktijk wordt toegepast.
Kinderen en jongeren leren door activiteiten en lessen over waarom gezonde en duurzame voeding belangrijk is en waar hun eten vandaan komt. Maar ook over hoe het groeit, wat goede voeding doet voor je lichaam en geest, hoe je het bereidt én hoe je gezonde en duurzame keuzes kunt herkennen door bijvoorbeeld etiketten te leren lezen.
Voedseleducatie is bij voorkeur praktisch en ervaringsgericht. Door zelf te doen en samen te werken, gaat theoretische kennis pas echt leven.
Leren door te doen met alle zintuigen: kijken, ruiken, voelen, horen en proeven, maakt voedseleducatie leuk. Zo krijgen leerlingen een positieve associatie met gezonde voeding.
Door kinderen en jongeren voedselvaardig te maken kunnen ze zelf gezondere en duurzamere keuzes maken!
Uit onderzoek naar het effect van voedseleducatie blijkt het volgende:
- Voedseleducatie heeft een positief effect op gedrag. Op kennis en vaardigheden, op het eetgedrag zelf, denk hierbij bijvoorbeeld aan het eten van groente en fruit. Wanneer gezond eten wordt gecombineerd met beweging, zijn er positieve effecten te zien op de gezondheid zoals op de BMI.
- Het meest effectief lijken de interventies waarbij verschillende activiteiten gecombineerd worden. Denk hierbij aan educatie, ervaringsgerichte activiteiten, gezond voedselaanbod en ouderbetrokkenheid.
- Om voedseleducatie echt effectief te maken is het van belang om dit langdurig uit te voeren, thuis en op school.
In de praktijk zien we de volgende effecten:
- Kinderen weten meer over gezonde voeding, denken er positiever over en durven meer gezonde producten te proeven. (Bron: Groentjessoep)
- Kinderen en jongeren leren dat gezond eten ook leuk en lekker kan zijn.
- Door voedseleducatie te combineren met basisvaardigheden zoals taal en rekenen, gaan beide onderdelen meer leven. (Bron: schoolbezoek SBO de Driemaster)
- Kinderen en jongeren komen via voedseleducatie in aanraking met voeding en groen als mogelijke beroepsprofielen.
- Kinderen die gezond eten kunnen zich beter concentreren, waardoor schoolprestaties en sociale omgang met elkaar verbeteren (zoals minder pestgedrag). (Bron: Gezonde basisschool van de toekomst)
Als aanbieder van educatief materiaal op het gebied van gezonde en duurzame voeding kunt u contact opnemen met de Gezonde School. Door uw educatief materiaal aan te melden wordt uw aanbod zichtbaar in de databases.
Het aanmelden verloopt via het Loket Gezond Leven.
In Nederland heeft 1 op de 7 kinderen tussen de 4 en 17 jaar overgewicht (14,2%). Dat zijn bijna 400.000 kinderen. Een deel van hen heeft zelfs ernstig overgewicht (obesitas) (Bron: Loket Gezond Leven).
Voor kinderen in het gespecialiseerd onderwijs is de situatie nog zorgwekkender: zij hebben naar schatting twee keer zo vaak overgewicht en drie keer zo vaak obesitas als kinderen in het reguliere onderwijs (Bron: Volksmonitor Utrecht). Overgewicht op jonge leeftijd kan leiden tot zowel fysieke als psychische klachten en vergroot de kans op gezondheidsproblemen op latere leeftijd.
Gezonde keuzes maken moet je leren
Een belangrijke oorzaak van overgewicht en obesitas is de omgeving waarin kinderen opgroeien. Zij worden voortdurend, zowel online als offline, verleid tot ongezonde keuzes. Zonder de juiste kennis en vaardigheden is het een enorme uitdaging om gezonde(re) keuzes te maken (Bron: Loket Gezond Leven).
Gezonde keuzes ontstaan niet vanzelf. Voedseleducatie leert kinderen wat gezonde en duurzame voeding is, hoe voeding invloed heeft op hun lichaam en welzijn, en hoe zij bewuste keuzes kunnen maken in een omgeving vol verleidingen. Door deze kennis en vaardigheden vroeg aan te leren, vergroten we hun zelfstandigheid en weerbaarheid.
Gezond eten heeft direct effect
Gezonde voeding draagt aantoonbaar bij aan een betere gezondheid, een positiever zelfbeeld en betere schoolprestaties. Kinderen die zich fitter voelen, zitten beter in hun vel en hebben meer kans om een gezond eetpatroon te ontwikkelen, voor nu en voor de toekomst (Bron: Gezonde Basisschool van de Toekomst). Daarom is investeren in voedseleducatie investeren in de gezondheid en kansen van kinderen.
Hoe vaker en langer je voedseleducatie inzet, hoe groter de impact.
De duur van voedseleducatie kan in de praktijk variëren enkele korte lessen of een projectweek tot een wekelijks terugkerend programma dat kennis, proeven en vaardigheden combineert. De meeste voedseleducatieprogramma’s zijn flexibel inzetbaar.
Scholen die vanuit visie inzetten op ‘gezonde leerlingen’ en daarmee voedseleducatie structureel onderdeel maken van het beleid, bereiken niet alleen veel effect, ze ervaren ook veel draagvlak en
enthousiasme bij leerkrachten en ouders.
Sommige voedseleducatieprogramma’s zijn gratis, zoals Smaaklessen. De meeste betaalde voedseleducatieprogramma’s zijn met subsidies te financieren. Hieronder een opsomming van mogelijke regelingen:
- Programma Schoolmaaltijden via het Jeugd Educatiefonds
- Scholen ontvangen 9 euro per week per leerling voor ‘eten op school’.
- Enkel voor educatieprogramma’s waarin ontbijt, lunch of tussendoortje wordt aangeboden (Groentjessoep, Schoolgroente en -fruit en ingrediënten voor kooklessen)
- Alle GO-scholen hebben toegang tot dit programma.
- Stimuleringsregeling Gezonde School
- Scholen ontvangen als nieuwe schoollocatie bij toekenning van de regeling:
- 10 uur begeleiding van een Gezonde School-adviseur
- Een geldbedrag van € 1.200,-. Dit bedrag kan besteed worden aan:
- vergoeding van taakuren van de Gezonde School-coördinator
- de inzet/aanschaf van erkende Gezonde School-activiteiten
- het volgen van de opleiding tot Specialist Sportieve en Gezonde School
- Scholen ontvangen als nieuwe schoollocatie bij toekenning van de regeling:
- Stimuleringsbijdrage van Jong Leren Eten om met leerlingen of studenten moestuinieren, koken of op excursie om over voeding te leren
- EU-schoolregeling
- De EU-schoolregeling heeft als doel de consumptie van groente, fruit en zuivel bij schoolkinderen te stimuleren en hen gezonde eetgewoonten aan te leren.
- Deelnemende scholen ontvangen 20 weken lang iedere week 3 porties groente en fruit voor alle leerlingen of 2 porties zuivel voor deelnemende leerlingen.
Hulp bij financiering
Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Vaak ondersteunen aanbieders van voedseleducatieprogramma’s bij het vinden van passende financiering. Ook Jong Leren Eten-makelaars, Gezonde School-adviseurs en JOGG-regisseurs kunnen hierbij helpen.
Voedseleducatie kan ingezet worden als invulling van kerndoelen van de SLO op de leergebieden Mens & Natuur en Burgerschap. Denk aan:
- SO kerndoel 26 en VSO Kerndoel 25: De leerling verkent geografische verschijnselen.
- SO en VSO kerndoel 29: De leerling verkent de wereld vanuit natuurwetenschappelijk en technologisch perspectief.
- SO kerndoel 31 en VSO kerndoel 32: De leerling toont inzicht in organismen en hun gezondheid
- SO kerndoel 32 en VSO kerndoel 33: De leerling toont inzicht in en verkent systeem aarde.
Scholen zetten voedseleducatieprogramma’s ook in als invulling van burgerschapsonderwijs:
- SO Kerndoel 21B: De leerling verkent mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.
- VSO Kerndoel 20B: De leerling verkent en reflecteert op mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.
- Functioneel kerndoel 17: De leerling doet ervaringen op met democratische en maatschappelijke betrokkenheid. Verkennen van taken, rollen, rechten en plichten van jezelf en anderen in de samenleving.
Leren in samenhang
Afhankelijk van de interventie kun je de verbinding maken met integraal leren. Door te werken met grammen en milliliters oefenen leerlingen niet alleen hun rekenvaardigheden, maar zijn ze ook bezig met taal binnen het vak Nederlands. Zo versterken rekenen en taal elkaar op een natuurlijke manier.