Belle van Zuylen in Utrecht is één van de weinige scholen voor gespecialiseerd onderwijs die gezonde voeding centraal stelt binnen het schoolbeleid. Zo jammer, vindt schooldirecteur Heidi van Wezel. "Met een stimuleringsregeling van bijvoorbeeld Gezonde School en de gemeente en je eigen creativiteit is er zoveel mogelijk! Onze school organiseert vier keer per week een schoollunch. Met een buffet, zodat leerlingen zelf de regie hebben over hun keuzes en dat vinden ze fijn. Maar er staan natuurlijk wel alleen gezonde keuze voor ze klaar, zoals volkorenbrood, kaas en salade. Zo leren de leerlingen wat goed voor ze is. Ook ondervangt het buffet lege broodtrommels.”
Dit laatste was voorheen een serieus probleem op sbo Belle van Zuylen, legt directeur Heidi van Wezel uit. "Op de Utrechtse school voor speciaal basisonderwijs behoort 57% van de 124 leerlingen tot de groep gezinnen met de laagste inkomens in Nederland."
Het lunchbuffet: een groot succes
“Thuis is een gezonde leefstijl niet altijd een direct thema, waardoor wij als school een belangrijke rol zien in het beïnvloeden van onze leerlingen, zodat ze ook later gezondere keuzes maken. En je kunt nog zo’n goede rekenles geven, als leerlingen hongerig zijn of te veel suiker binnenkrijgen, zullen ze maar weinig opsteken." Leftovers van het buffet gaan naar leerlingen die met een lege maag op school komen. “De aanpak blijkt een groot succes. We krijgen van leerkrachten terug dat ze merken dat leerlingen zich veel beter kunnen concentreren en dat is fijn!"
Een structurele en integrale aanpak met Gezonde School
"Gezonde voeding ligt eigenlijk aan de basis van alles wat we in het onderwijs proberen te bereiken", stelt Heidi van Wezel. Daarom wordt dit onderwerp ook nog op allerlei manieren aangevlogen, ook door te werken met Gezonde School. Het doel van de bewezen methode is om een gezonde leefstijl vanzelfsprekend te maken voor alle leerlingen: precies waar Belle van Zuylen ook naar streeft.
Groentjessoep: tien weken lang soep proeven én erover leren.
“We organiseren bijvoorbeeld de Gezonde School-activiteit Groentjessoep, waarbij leerlingen gedurende tien weken elke week een verse groente- of fruitsoep krijgen. Onze ‘soepmasters’ – leerlingen uit groep 7 en 8 – leren eerst zelf over de ingrediënten. Zij gaan vervolgens naar alle andere klassen om daarover te vertellen. Ze doen ook kleine quizjes. Op deze manier snijdt het mes aan twee kanten. Leerlingen krijgen educatie over groenten en fruit, en ze leren nieuwe smaken proeven. Iedereen is er heel enthousiast over, al valt de ene soep natuurlijk meer in de smaak dan de andere. Af en toe nemen we een extra soeppakket, dat alle kinderen meekrijgen, zodat ze het thuis met hun ouders kunnen maken.”
Soms ook weerstand van ouders
Ouderbetrokkenheid bij voeding is heel belangrijk, vindt de school. “Daarom geven we regelmatig recepten mee van gerechten die worden gemaakt bij onze kooklessen – ja, dat doen we ook! – om ouders thuis te inspireren. En we geven ook informatie in nieuwsbrieven over wat we doen en waarom gezonde voeding belangrijk is.” Al zijn niet alle ouders enthousiast over het voedingsbeleid van sbo Belle van Zuylen, waaronder ook het fruittienuurtje valt en het enkel drinken van water op school. “Al zijn de meesten er blij mee, hoor. Maar bij zo’n tien procent is er weerstand. Dat accepteren we en daar gaan we niet te hard tegenin.”
Daarom: een gebalanceerde aanpak zonder kritiek
Veel ouders uit die groep kampen met moeilijke omstandigheden. Zij zitten bijvoorbeeld in de schuldsanering of zijn werkloos. “Bemoeienis vanuit school qua voeding kunnen ze ervaren als een aanval op hun ouderschap. Daarom kiezen we voor een gebalanceerde aanpak. Sommige kinderen hebben nog altijd limonade bij zich, maar dat laten we gaan. Juist door dat niet te bekritiseren, maar wel telkens het positieve te vertellen over gezonde keuzes, hopen we dat het uiteindelijk bij iedereen aanslaat. En voor de nieuwe aanwas is ons voedingsbeleid natuurlijk wel leidend.”
Tuinieren in de moestuin
De school heeft ook een moestuin. “We verbouwen onze eigen groenten in samenwerking met Natuur- en Milieueducatie in de Tuinen van Zuilen. De kinderen uit de middenbouw maken daar kennis met tuinieren, en de kinderen van de bovenbouw werken er echt. Ze zorgen voor de groenten en oogsten ze ook. Die groenten gebruiken we bij onze kooklessen.”
“Thuis is een gezonde leefstijl niet altijd een direct thema, waardoor wij als school een belangrijke rol zien in het beïnvloeden van onze leerlingen, zodat ze ook later gezondere keuzes maken.”
Een goed voedingsbeleid: zoveel effect én haalbaar!
Dat er nog maar weinig scholen in het gespecialiseerd onderwijs bewust met voeding bezig zijn, is iets wat Heidi van Wezel erg jammer vindt. “Want het heeft zoveel effect, ook op overgewicht. En echt, het is haalbaar. Niet alleen zijn er een hoop subsidies aan te vragen – bijvoorbeeld via Gezonde School of de gemeente; er zijn een hoop ‘potjes’ om een gezonde leefstijl van leerlingen te stimuleren -– maar je kunt het zelf ook op creatieve wijze aanpakken. Zo hebben wij onze wekelijkse kooklessen gekoppeld aan onze rekendoelen, om te verantwoorden waarom we onderwijstijd inzetten voor koken. Terecht: bij het koken gaat het om veel meer dan alleen ingrediënten afwegen. Ook klokkijken komt om de hoek kijken, verhoudingen zijn cruciaal en het maakt breuken en vermenigvuldigen tastbaar. Zo werken wij aan een eigen lesmethode waarin koken en rekenen volledig geïntegreerd zijn.”
Een win-win situatie: dus ga ervoor!
“Die aanpak past heel goed bij onze doelgroep. Veel van onze leerlingen zullen uiteindelijk kiezen voor een praktisch beroep. Dan is het ook heel gepast dat ze direct zien waarvoor ze rekenen leren. Dat ze ondertussen ook nog eens gezonde voedingseducatie krijgen, nieuwe smaken leren en het heel erg leuk vinden, zijn fantastische bijvangsten. Een win-winsituatie in alle opzichten!” Heidi heeft dan ook maar één advies voor andere scholen voor gespecialiseerd onderwijs: ga ervoor! “Natuurlijk, maatschappelijke uitdagingen zoals de hogere prijs van gezond voedsel kun je als school niet oplossen. Maar je kunt als school wél een zaadje planten voor gezondere keuzes op lange termijn. Verdiep je erin en neem vooral ook eens contact op met de Gezonde School-adviseur van de GGD. Die kan je concreet vooruithelpen."